INGEZONDEN: Besluit Wijkse Waarden: Wijk On-Waardig!

In het oosten van ons land hebben ze een mooi gezegde: ‘Achteraf kijk je een koe in de kont’. Gevreesd mag worden dat dit gezegde ook in onze gemeente nog wel eens gebruikt zal worden als het gaat om het ‘Wijkse Waarden’ project.

Recent heeft een krappe meerderheid van de gemeenteraad het licht op groen gezet voor de RijnDelta Groep voor een project met een onzekere uitkomst en een onbekende duur. Het project gaat er komen dankzij SamenWerkt geholpen door de steun van SP, CDA en D66. Saillant detail: die laatste partijen hebben daarmee hun verkiezingsbeloften overboord gezet. Geef het project een andere naam (‘Wijkse Waarden’ in plaats van ‘Bosscherwaarden’) en noem slibstort en andere te storten materiaal voortaan ‘opvulspecie’ en ineens verdwijnen de bezwaren van deze partijen van tafel.

Het is een democratisch tot stand gekomen besluit en dat zullen wij als inwoners van Wijk bij Duurstede moeten respecteren. Dat neemt echter niet weg dat wij hierover wel onze grote zorgen hebben en deze mogen uitspreken.

Een recent artikel in ’t Groentje/Wijks Nieuws maakt heel goed duidelijk waarvoor men heeft gekozen:

• Er wordt een zandwinningstraject gestart waarvan de omvang noch de duur van tevoren zijn vastgelegd. In de oorspronkelijke plannen was het winningsgebied strak afgebakend in een tweetal fasen (Fase 1 ‘West’ en Fase 2 ‘Oost’). Ook was er een maximumtermijn aan verbonden van ‘slechts’ 12 jaar waardoor de overlast voor de omwonenden ‘zo beperkt mogelijk’ zou worden gehouden. De ontzanding zelf (en daarmee het storten van ‘opvulspecie’) zou na 10(!) jaar al voltooid moeten zijn. De laatste twee jaren waren voor het resterende werk aan de natuurlijke inrichting van het gebied. De meeste ondertekenaars van deze brief behoren tot de categorie ‘boomers’ en ons bekruipt de angst dat wij de voltooiing van dit project wellicht nooit mogen meemaken.

• Wij moeten de mensen van de RijnDelta Groep feliciteren. Immers, zij bepalen nu de fasering en timing van het hele project, waarbij zaken als ‘de situatie op de zandmarkt’ en ‘financiën van het project’ leidend zijn. Niet de belangen van de Wijkse bevolking maar die van de ondernemer staan centraal. Een flinke opsteker voor RijnDelta Groep als het gaat om risicobeheersing en winstmaximalisatie.

• Maar hier houdt het niet op voor de RijnDelta Groep. De controle op de kwaliteit van het teruggestorte materiaal ligt bij de initiatiefnemer. Het is dus de slager die zijn eigen vlees keurt. Er zal ‘af en toe’ een inspectie door Rijkswaterstaat plaatsvinden. Los van het begrip ‘af en toe’ is uit een eerdere uitzending van Zembla gebleken wat dat waard is. De controles waren zeker niet onverwacht, temeer omdat ze altijd op een vast dag plaatsvonden of van tevoren waren aangekondigd. Daarnaast heeft Rijkswaterstaat ook een direct belang bij dit project. Een flink deel van het te winnen zand bestaat uit ophoogzand. Dit is nodig voor het bouwrijp maken van woongebieden en bedrijventerreinen en voor de aanleg van wegen en andere infrastructuur.

• Voor wat betreft de controles door de initiatiefnemer zelf, kan objectief worden vastgesteld dat er in Nederland bij nogal wat zandwinnings- en baggerspeciestortprojecten een en ander is misgegaan. Dat er wordt uitgegaan van de goede intenties van RijnDelta Groep is een nobel gegeven. Echter, vertrouwen zal eerst moeten worden verdiend. Dat kan alleen als er sprake van gedegen onafhankelijk toezicht is alsmede van een strakke handhaving indien dat nodig blijkt. De spelregels hierover moeten van tevoren worden bepaald en vastgelegd. Op basis van wat nu geregeld is, komt het risico van het niet naleven van afspraken volledig bij onze gemeente te liggen.

• Hetzelfde geldt als het gaat om de veiligheidsrisico’s. Uit het artikel in ’t Groentje valt op te maken dat de risico’s ‘nog nader zullen moeten worden omschreven’. Wij kunnen er wel een paar bedenken. Zelfs als het project volgens de letter van alle voorschriften wordt uitgevoerd, kan er zich een situatie voordoen waarbij de stabiliteit van de Lekdijk wordt aangetast. De kans is klein, maar niet geheel uit te sluiten. En wat te denken van de eventuele risico’s voor de naastgelegen drinkwaterwinning? Bovendien, hoe zat het ook alweer met het aanpassen van het grondwaterpeil dat nodig is tijdens de uitvoering van dit project? Wat betekent dit voor de omliggende kavels van boeren en – wellicht belangrijker nog – de funderingen van de woningen in een groot deel van onze gemeente? Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Zonder de juiste antwoorden op deze vragen had de raad nooit tot een zorgvuldige afweging van haar besluit kunnen en mogen komen.

• Tenslotte nog dit. Dat is de kwestie van PFAS die door destijds door de toenmalige Rekenkamercommissie onder de aandacht van de raad is gebracht.
In dit verband een kort citaat uit een artikel in het Financieele Dagblad van 17 januari jongstleden: ,,Voor de industrie is de kracht van PFAS een zegen: ze zijn glad en onverwoestbaar en daarom ideaal voor tal van toepassingen. Maar voor het milieu en de maatschappij blijkt die hardnekkigheid een vloek. De giftige stoffen die bedrijven in het milieu lozen, blijven daar namelijk honderden jaren liggen en belanden in water en landbouwgrond. Zo komen ze via drinkwater en dierlijke producten als vlees, vis en eieren in ons bloed terecht. Bij langdurige blootstelling kunnen PFAS gezondheidsschade veroorzaken, variërend van aantasting van het immuunsysteem tot kanker.”

Ofschoon er binnen de EU al jarenlang wordt geprobeerd PFAS te verbieden, is dit nog steeds niet het geval. Daar waar door Wethouder Brouwer tijdens de voorbespreking werd gesteld ‘dat er door de wetgever steeds minder vervuiling wordt toegestaan’, is dit voor wat betreft de PFAS nog steeds niet het geval. De lozingen gaan vrolijk verder, zowel in Nederland als daarbuiten. Bovendien kunnen we in hetzelfde artikel lezen: ,,De chemische industrie lobbyt voor allerhande uitzonderingen en krijgt daarbij langzaam maar zeker voet aan de grond in Brussel.” Wat een fraai vooruitzicht…

• Het wordt allemaal nog zorgwekkender als we de tekst van een commentaar in dezelfde krant lezen: ,,Hoe vervuild is Nederland eigenlijk met PFAS, bekend van de antiaanbaklaag op de koekenpan? Zelf heeft het Rijk geen idee. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat weet niet hoeveel verontreinigde locaties Nederland telt en weet niet waar moet worden gesaneerd. Laat staan hoeveel het gaat kosten.”

Om dat laatste maar eens bij de horens te pakken, het korte antwoord is: veel. In het artikel lezen we tevens dat de Gemeente Doetinchem 1.000.000 euro moest betalen om 34 gram PFAS uit het grondwater te halen.

Het is belangrijk om te benadrukken dat PFAS niet alleen wordt aangetroffen in rivieren en andere oppervlaktewateren maar ook op het land. Toegegeven, een deel van de grond in de Bosscherwaarden zal waarschijnlijk ook vervuild zijn. Maar dan gaat het om de toplaag. Alles daaronder – en dat is een veel dikkere laag is schoon. Omdat de omvang van dit project nog niet bekend is, zullen wij ons moeten baseren op een oude versie van de MER Bosscherwaarden. Volgens dat plan zou er 12 miljoen kubieke meter ‘tout venant’ worden gewonnen. Dat is de totale hoeveelheid opgebaggerd materiaal, voordat hieruit door classificatie de verschillende bouwstoffen zijn verkregen, zoals beton- en metselzand, ophoogzand en klei. Het niet vermarktbare deel wordt teruggestort. Om die 12 miljoen kuub even in voor iedereen begrijpelijke proporties te vertalen: dat is het equivalent van 4.800 olympische zwembaden of – zo u wilt – 4,8 miljard blikjes frisdrank van elk 25cl. Wat krijgen we daarvoor terug?

Zo kunnen wij nog wel even doorgaan. Maar om toch te proberen op die laatste vraag een antwoord te geven: een heleboel onzekerheden en een zwemplas en een strand ‘waarvan we nog niet weten hoe de exploitatie eruitziet’. Bij dat laatste dwalen de gedachten onwillekeurig af naar het oude stadhuis op de markt. Het zal toch niet weer...?

Nogmaals, als direct omwonenden van dit gebied hebben wij veel tijd gestoken om ons goed te vergewissen was dit project nu eigenlijk inhoudt; zowel voor ons als voor onze gemeente. Zoals we reeds eerder stelden, het besluit om alsnog het groene licht te geven voor dit project is op democratische wijze tot stand gekomen. Dat zullen we moeten accepteren en dat doen we ook.

Wat ons echter zorgen baart, is de wijze waarop dit besluit is genomen. Het druist in tegen hetgeen de ‘draaiende’ partijen in hun verkiezingsprogramma’s hebben beloofd. Daar kunnen we nog mee leven, want dat is niet ongebruikelijk in de politiek. Waar wij minder goed mee kunnen leven, is het gebrek aan gezond verstand en verantwoordelijkheidsbesef naar de Wijkse bevolking. Helaas is dit niet uniek, zoals blijkt uit andere kwesties zoals de biovergister in Cothen en de mega-windmolens langs het Amsterdam-Rijnkanaal.

Al met al, wensen wij de Wijkse bevolking veel sterkte met het Wijkse Waarden besluit ... en eigenlijk ook wel een beetje met dit bestuur…

Peter Kroon, direct omwonende op de Lekdijk West in Wijk Bij Duurstede