Wijk bij Duurstede nodigt inwoners uit voor viering Stadsrechtendag

WIJK BIJ DUURSTEDE Op 12 maart viert de gemeente Wijk bij Duurstede dat het 725 jaar geleden stadsrechten kreeg. Dit wordt gevierd op het kasteel, waar het verhaal van de stad begon. De gemeente nodigt alle inwoners uit om deze bijzondere mijlpaal samen te beleven. Tijdens deze viering zal alleskunner André van Zwieten een vernieuwde versie van de stadsrechten voordragen – op geheel eigen wijze en in plat Waiks. Een interview met hem door de gemeente Wijk bij Duurstede.

door Guido van Gend

De fascinatie voor taal en geschiedenis. 

,,Mijn hernieuwde vertelling van de stadsrechten in plat Waiks komt voort uit mijn fascinatie voor taal en geschiedenis. Toen ik me verdiepte in de Wijkse stadsrechten, raakte ik gefascineerd door hoe dit juridische document een tijd weerspiegelt die zo anders is dan nu. De taal waarin het is geschreven, is voor ons lastig te begrijpen. Plat Waiks vormt dan een mooie brug: het is geen standaard Nederlands, maar wel herkenbaar en levendig. Het helpt om de afstand naar die tijd te overbruggen.”

Wat maakten de stadsrechten zo belangrijk? 

,,De stadsrechten waren in feite een erkenning door een leenheer – in dit geval Janvan Nassau – dat Wijk bij Duurstede een eigen bestuur en bepaalde rechten kreeg. Denk aan het recht om een markt te houden en een eigen rechtspraak te hanteren. Maar laten we eerlijk zijn: het was vooral een feodaal systeem waarin de macht bij de adel lag. Burgers hadden weinig in te brengen. Juist dat maakt het zo interessant: door het document opnieuw te bekijken, realiseren we ons hoe ver we nu zijn gekomen met onze democratie.” 

Een diepgaande studie van het originele document

,,Ik heb de stadsrechten tot in de kleinste details bestudeerd. Ik heb het document zelfs gescand en vergroot om de nuances van het handschrift te ontdekken. De originele stadsrechten zijn geschreven in een Gotische minuscuul, een prachtig middeleeuws schrift. Dat is op zich al een kunstwerk! Maar de inhoud is minstens zo intrigerend. Zo zie je bijvoorbeeld dat bepaalde passages benadrukken dat de rechten ‘zonder kwade bedoeling’ worden verleend – een aanwijzing dat machtsverhoudingen nogal precair waren.” 

De vertaling naar plat Waiks

,,De stadsrechten vertalen naar plat Waiks was een uitdaging, want het is geen vastgelegde taal. Het is een mengeling van Utrechts, Betuws en eigen Wijkse klanken. Ik heb geprobeerd om de essentie van de tekst te behouden en tegelijkertijd de typische Waikse zinsbouw en klanken te gebruiken. Het moet voor het publiek herkenbaar en begrijpelijk zijn, maar ook een beetje speels en met een knipoog naar vroeger.”

Wat gebeurt er op 12 maart?

,,Op 12 maart kunnen mensen een ritueel met een knipoog verwachten! Ik draag de stadsrechten in plat Waiks voor en ik wil enkele aanwezigen betrekken bij het uitspreken van delen van de tekst. Daarnaast gaan we een nieuw document maken en laten tekenen door burgemeesters uit de regio. Op die manier verbinden we verleden en heden op een speelse manier.”

Een visuele presentatie als grafisch ontwerper.

,,Als grafisch ontwerper wil ik natuurlijk ook een visueel element toevoegen. Het document wordt opnieuw vormgegeven en we laten het drukken. We denken er zelfs over om zegels of stempels te gebruiken, net als in de middeleeuwen. Misschien maken we er een grote print van, zodat het naast het originele stadsrechten-document tentoongesteld kan worden.”

De passie voor geschiedenis, taal en kunst

,,Mijn nieuwsgierigheid naar geschiedenis, taal en kunst heb ik altijd al gehad. Al vanaf jonge leeftijd verslond ik kranten en boeken, en was ik bezig met fotografie en ontwerp. Alles wat te maken heeft met taal, kunst en techniek boeit me. Ik ben een soort kennisverzamelaar – of zoals sommigen zeggen, een ongelooflijke veelvraat!”

Bijdrage aan het behoud van plat Waiks

,,Plat Waiks wordt steeds minder gesproken, en ik hoop dat dit initiatief bijdraagt aan het bewustzijn en behoud van de streektaal. Plat Waiks is een stukje erfgoed, net als de stadsrechten. Het zou zonde zijn als dat verdwijnt. En bovendien: het is gewoon ontzettend leuk om in je eigen dialect te horen hoe het vroeger ging!”

Wat het publiek mee mag nemen

,,Wat ik hoop, is dat mensen plezier en verwondering ervaren. Dat ze iets opsteken over de geschiedenis van Wijk bij Duurstede, maar ook dat ze even stilstaan bij hoe we als samenleving gegroeid zijn. En als ze daarna nog een beetje in plat Waiks gaan praten, dan is mijn missie helemaal geslaagd!”

Inwoners van Wijk bij Duurstede zijn uitgenodigd om op woensdag 12 maart vanaf 12.00 uur in Kasteel Duurstede naar de oude en nieuwe stadsrechten te komen kijken. Ook is er muziek en taart (Op is op).