Analyse van de Wijkse verkiezingsprogramma’s: bestuur, geld, en de kloof

20 februari 2026 om 11:15 Gemeenteraadsverkiezingen Gemeenteraadsverkiezingen Wijk bij Duurstede 2026 Ik stem

WIJK BIJ DUURSTEDE Wijks Nieuws bespreekt de komende weken de acht verkiezingsprogramma’s. Deze week gaat het over de wankele situatie waarin de gemeente zich bevindt - financieel gezien en ook bestuurlijk moet het roer om. Bij de vorming van een nieuw college zal hier nog veel over gesproken moeten worden.

door Kuun Jenniskens

Over de onveilige sfeer op het gemeentehuis, waardoor afgelopen november drie wethouders zijn opgestapt, is weinig tot niets terug te lezen in de verkiezingsprogramma’s. Toch bij uitstek een onderwerp waarop de raad alert moet blijven. In een recent memo vanuit college en ambtelijke top is de noodklok hierover geluid. De raad moet op zoek naar bestuurders die veiligheid bieden, die tegenspraak kunnen organiseren en over zelfreflectie beschikken - bestuurders die het grote geheel kunnen overzien, die druk van buitenaf kunnen weerstaan en die zich niet laten verlijden tot vriendjespolitiek.

RAADSAKKOORD

Geen van de acht partijen reflecteert in hun verkiezingsprogramma’s op het samenwerken met een raadsakkoord. Zoekt men een andere vorm? Het is niet bekend. Het werken vanuit het raadsakkoord in 2022 draaide snel op een teleurstelling uit. Het akkoord nam als uitgangspunt dat de fracties het voor 80 procent eens zijn. De rest van de onderwerpen werden tot vrije keuze bestempeld. SW, VVD, SP en CDA leverden ieder een wethouder en zij gingen opereren als de vier musketiers: één voor allen, allen voor één. Dit was mogelijk omdat SamenWerkt, met 5 zetels de grootste partij, besloot de macht te delen. De gemeenteraad wilde heel graag uit het stramien stappen van besluiten nemen met een meerderheid van 10 tegen 9 stemmen, wat de raadsperiode ervoor veel narigheid en ergernis had opgeleverd.

De weg om tot een raadsakkoord te komen werd 4 jaar geleden door alle partijen positief ervaren - men ging optimistisch aan de slag. Toch viel de ‘oppositie’ al snel in de eeuwenoude reflex. Dat begon met BB die onverwacht toch geen handtekening zette onder het raadsakkoord - dat had te maken met teleurstelling over het selectieproces van de wethouders. DvD (later OpRecht) ondertekende - zorgvuldig beargumenteerd - niet alle hoofdstukken van het raadsakkoord. Daarmee werd het direct spannend om alle kikkers in te kruiwagen te houden. Deze situatie bereikte een dieptepunt toen in mei 2023 de partijen BB, D66, PCG, OpRecht en VVD Wil Kosterman wegstuurden als wethouder, iemand die bij de gemeenteraadsverkiezingen de meeste stemmen (1600) had gekregen. Omdat ze de kosten van de renovatie van het museum niet in de hand kon houden. De sfeer was kil, hard en onverbiddelijk. Haar vertrek sloeg wonden die niet zo maar konden worden overwonnen, de energie ging eruit. Toch zegt SW in haar verkiezingsprogramma hoop te houden en samenwerking te blijven zoeken om in deze lastige tijden samen moeilijke keuzes te maken.

KLOOF

Vanuit de gemeenteraad en in de verkiezingsprogramma’s is er de nodige aandacht voor de kloof die tussen inwoners en politiek wordt ervaren. Er is geen raadsfractie die hier geen zorgen over heeft. OrBB: ,,Wij geloven dat goed bestuur begint bij goed luisteren naar inwoners.” Ook de PCG denkt de kloof te overbruggen met een zorgvuldiger luisterhouding. Het CDA specificeert dit door hieraan toe te voegen om elkaars vragen serieus te nemen. ,,Oplossingen beginnen met de erkenning en waardering van maatschappelijk initiatief. De basishouding moet zijn ‘ja het kan’.” CDA gelooft in een dienende overheid. De VVD redeneert dat een samenleving van onderop groeit. Om dat proces te versterken moet er ruimte zijn voor dorpsraden, verenigingen en vrijwilligers. SW, D66 en OrBB willen blijven zoeken naar nieuwe vormen van participatie en een pilot starten met burgerberaad. SP zegt het zo: ,,Bij alle onderwerpen kunnen we een meerwaarde mogelijk maken door de samenleving er bij te betrekken.”

Na de participatie moet de gemeenteraad bij het besluit een weging maken van het individuele belang tegenover het algemeen belang. D66: ,,Goede plannen komen tot stand door invloed van iedereen, waarbij het individueel belang en het algemeen belang tegen elkaar worden afgewogen.” CDA zegt dat politiek draait om het maken van keuzes. ,,Die moeten uitlegbaar zijn, ook aan degenen die het er niet mee eens zijn.” PCG: ,,Het gemeentebestuur is verantwoordelijk voor het ‘algemeen belang’ dat in strijd kan zijn met individuele belangen. Communicatie is hierbij essentieel.” PCG is van mening dat het gemeentebestuur tegenover de samenleving moet motiveren welke keus wordt gemaakt, en daarbij uitlegt wat haar rol is en hoe de bevoegdheden liggen.

POLARISATIE EN DEMOCRATIE

SW gelooft in samenwerking boven polarisatie. ,,Ook de komende vier jaar blijven we zoeken naar de gemeenschappelijke deler, naar wat ons samenbrengt. We willen in verbinding zijn, juist in deze tijd van polarisatie, individualisering en helaas ook verharding en geweld.” CDA: ,,Het is makkelijk en misschien duidelijk om heel stellig positie te kiezen, maar we moeten er samen uitkomen en polarisatie drijft ons van elkaar af. Fatsoenlijk zijn betekent voor ons dat we elkaar respectvol behandelen, en keuzes zorgvuldig afwegen.” De VVD waarschuwt voor de vijanden van een open democratische samenleving: ,,Autoritaire ideologieën die slechts één waarheid erkennen. Bureaucratie die burgers verstrikt. Symboolpolitiek die schijnoplossingen boven inhoud stelt. Angst en wantrouwen die mensen uit elkaar drijven. Die vijanden komen van buiten, maar ontstaan ook van binnenuit – als wij ophouden de open samenleving actief te dragen.” D66: ,,Als het om democratie gaat mogen we nooit achterover leunen.”

WANKELE FINANCIËLE SITUATIE

Ondanks dat de gemeente al jaren kampt met tekorten van miljoenen euro’s en gezien de zekerheid dat deze krappe jaren blijven voortduren - het ravijnjaar 2026 is doorgeschoven naar 2028 - wordt er in de meeste verkiezingsprogramma’s verbazend weinig gezegd over financiën en mogelijke bezuinigingen. Zeker de kosten voor jeugdzorg en WMO presenteren zich als een enorme uitdaging voor gemeenten - deze laten zich niet goed sturen omdat je mensen geen behandeling kunt ontzeggen. Er wordt hard gewerkt aan een nieuwe manier van kijken naar zorg die goedkoper moet gaan uitpakken. Bij de spaarpot van de gemeente - de Algemene Reserve - komt de bodem in zicht, dus deze moet dringend worden aangevuld. In 2025 stond voor 2,3 miljoen euro aan bezuinigingen ingepland en hiervan is slechts 1,36 miljoen euro gehaald. Het college noemt de bezuinigingen die voor de komende jaren staan ingepland niet realistisch. Dit bleek begin februari in een memo aan de raad. Het college luidt de noodklok, de raad moet echt aan knoppen gaan draaien en zowel opbrengsten verhogen als kosten verlagen.

Wat staat er over de financiën in verkiezingsprogramma’s? Op gemeentelijk niveau is het niet gebruikelijk om verkiezingsprogramma’s te laten doorrekenen, maar er kan wel richting worden aangegeven. Bijvoorbeeld of partijen al dan niet aan de knop van de onroerendzaakbelasting (OZB) willen draaien, dat is namelijk de enige inkomstenbron van een gemeente. Partijen laten zich hier niet concreet over uit. CDA en VVD merken niks op over de financiële koers van de gemeente. SP herhaalt het mantra ‘geen knaken geen taken’ - en bedoelt daarmee dat, wanneer een gemeente taken uitvoert voor de overheid, daar voldoende geld tegenover moet staan.

SW, LL en OrBB adresseren de zorgelijke en kwetsbare situatie wel. OrBB is van mening dat de kaasschaafmethode lang genoeg is gehanteerd door de gemeente. Om die reden presenteerden OpRecht en Burgerbelangen - nog voor hun fusie - afgelopen najaar een alternatieve begroting. ,,Een begroting met echte keuzes en harde maatregelen, waarmee we structureel 1 miljoen euro besparen.” De partij wil aan sport, jeugd, zorg en leefbaarheid prioriteit geven. Maar de partij wil ook in beeld brengen of een zwembad haalbaar is, zo staat in het verkiezingsprogramma. OrBB roept hard om drastisch te besparen op externe inhuur, het college probeert het maar noemt het lastig gezien de krapte op de arbeidsmarkt voor ambtenaren en de relatief lage lonen in Wijk bij Duurstede. SW wil alleen voorstellen doen voor uitgaven als vooraf duidelijk is dat er geld voor is. Een nieuwe ronde bezuinigingen mag van SW niet ten koste gaan van dienstverlening en belangrijke voorzieningen. LL heeft een strak oog op de uitgaven en wil alleen dingen doen die waarde toevoegen. Voor LL betekent dat kritisch kijken naar taken die niet wettelijk verplicht zijn. Voorzichtig zijn met nieuwe plannen die langjarig op de begroting drukken. De PCG wil dat financiële risico’s goed in beeld zijn en blijven - ook voor de gemeenteraad. De partij vindt dat de begroting verbeterd is en dat deze opgaande lijn moet worden doorgetrokken. De hoogte van de OZB moet bepaald worden door het voorzieningenniveau en de draagkracht van inwoners mee te wegen.

Volgende week een analyse over woningbouw, groen en onderwijs. Nog weer een week later over asiel, veiligheid en verkeer.

UPDATE 23 feb 2026: In een eerdere versie stond dat BB het raadsakkoord niet ondertekende omdat de voordracht van hun wethouder onvoldoende steun had gekregen.