Stembureaulid Ruud Oosterbaan (75): ,,Achter de geraniums zitten? Echt niet!”

WIJK BIJ DUURSTEDE Ruud Oosterbaan is op 18 maart absoluut in een stembureau te vinden. Om te stemmen. Hij zou voor de vijfde keer als vrijwilliger het stemproces in goede banen leiden. Nu hij zelf verkiesbaar is, loopt het anders en mag hij dit keer geen stembureaulid zijn. In de toekomst is hij graag weer beschikbaar.

door Marijke Dekker

Ruud kijkt terug op een indrukwekkende carrière bij de nationale politie, waar hij inlichtingen over contraterrorisme verzamelde en analyseerde, dreigingsanalyses voor ministeries maakte en als rechercheur betrokken was bij grote zaken. De verplichte pensionering en twee ernstige ongelukken die hij ternauwernood overleefde, dwongen hem zijn leven anders in te richten.

Als een dorpsgenoot uit Cothen hem in 2020 vraagt of Ruud zitting wil nemen op een stembureau, hoeft hij niet lang na te denken. ,,Het leek mij wel wat”, vertelt hij. ,,Goed tegen de verveling. Maar het voelt ook fijn om zinvol bezig te zijn en onze dorpsgenoten voorbij te zien komen.” Wat hem drijft? De oud-politieman is politiek geëngageerd én wil niet achter de geraniums zitten. Als stembureaulid mag je niet zomaar aan de slag: je moet cum laude slagen voor een examen die op een e-learning volgt. ,,Daarin leer je bijvoorbeeld waar de stemhokjes en de borden moeten staan. De gemeente plaatst de hokjes, wij de borden. Ook leer je hoe je identiteitsbewijzen controleert en hoe het tellen gaat.” 

JE KENT ME TOCH? Ruud geniet van alles wat er op het stembureau gebeurt. ,,Cothen is toch echt een dorpje”, vertelt hij. ,,Iedereen kent elkaar, maakt even een praatje. Leuk! Als we zien dat iemand voor de allereerste keer mag stemmen, geven we een roffeltje op de tafel. Jongeren vinden het stoer, merken we. Het gevoel van ‘Ik ga stemmen, ik doe ertoe!’.” Ook al kennen we elkaar, het identiteitsbewijs moet wel in orde zijn. Een enkele keer zegt iemand: ‘maar je kent me toch?. Klopt! Maar na afloop ondertekenen we een proces-verbaal. Daarin staat ook dat we van alle stemmers een geldig identiteitsbewijs hebben gezien. We jokken niet; verkiezingen moeten volledig betrouwbaar zijn. Dat is de basis van onze democratie.” Een man uit Sri Lanka had eens de verkeerde papieren bij zich, herinnert Ruud zich. ,,Nadat we alles rustig hadden uitgelegd, vertrok hij weer. Vijf minuten voor sluitingstijd liep hij hijgend opnieuw het stembureau binnen: nu met de juiste papieren. Geweldig dat hij toch kon stemmen!”

GEEN GORDIJNTJES, GEEN BEÏNVLOEDING Om te zorgen dat stembureauleden zicht hebben op de stemhokjes, hangen er geen gordijntjes. Zo wordt voorkomen dat meer mensen in een stemhokje aanwezig zijn, of dat er sprake is van dwang. Tegelijk is het niet de bedoeling dat mensen kunnen meekijken bij het uitbrengen van een stem. Om die reden staan stemhokjes op minimaal twee meter afstand van de stembureauleden. Ruud gokt soms in gedachten wat mensen stemmen. ,,Ik ben een hokjesmens, plaats mensen snel in hokjes. Dat komt nog voort uit mijn politiewerk, waarbij je razendsnel moet beslissen.”  

Betrouwbaar stemmen betekent ook dat mensen in vrijheid en zonder beïnvloeding kunnen kiezen. Belangrijk, vindt Ruud. ,,Vorige keer stond een man te schreeuwen: ‘Stem op de PVV!’. Dat kan echt niet. Na een waarschuwing is hij gestopt. Zo vind ik ook dat Geert Wilders de democratie in gevaar brengt als hij buiten bij een gemeenteraadsvergadering mensen ophitst en beïnvloedt. Het is ondermijnend. Raadsleden moeten in vrijheid beslissingen nemen.”

REUSACHTIG STEMBILJET Vooral bij landelijke verkiezingen valt het niet mee: een versnipperd politiek landschap betekende in oktober 2025 maar liefst 27 partijen, veel kandidaten en dus een reusachtig stembiljet. Voor de kiezer lastig uit te vouwen, lastig ‘onopvallend’ in te vullen én… lastig in de stembus te deponeren. ,,Soms wordt een stembiljet zodanig in de kliko gepropt, dat het ’s avonds bij het tellen op een gehaktbal lijkt. Aan ons om het biljet dan weer uit te vouwen.”

KLIKO’S OP DE KOP Na sluitingstijd vindt er in het stembureau een ware metamorfose plaats. De kliko’s worden op de kop gehouden, waardoor de stembiljetten samen een gigantische berg vormen. De papieren worden uitgevouwen en op twee lange tafels gesplitst in stemmen op even en oneven lijsten. Biljetten met hartjes, pijlen of vreemde krassen worden in overleg ongeldig verklaard en apart bewaard. Nadat voor elke partij een tafel is neergezet, is het tijd voor het doormannen, zoals Ruud het noemt: ,,Net zoals brandweermensen vroeger emmers water aan elkaar doorgaven, geven wij nu biljetten door richting de juiste tafel.” Het tellen was in oktober 2025 extra leuk, vertelt Ruud. ,,Tot onze verrassing schoof weerman Peter Kuipers Munneke aan. Leuk dat hij ons een handje kwam helpen. Oud-wethouder Hans Smudde is elk jaar als waarnemer aanwezig om de integriteit van het verkiezingsproces te waarborgen.”

MEER OGEN PRINCIPE Het tellen van het aantal stemmen dat op een partij is uitgebracht moet zorgvuldig gebeuren. Een fout kan immers grote impact hebben. Om die reden worden de stemmen per partij door minimaal één andere persoon geteld. Wijkt de telling af dan komt er een derde teller aan te pas. De voorkeursstemmen worden de dag erna door gemeenteambtenaren geteld. Uiteindelijk wordt een proces-verbaal opgemaakt met per partij het aantal uitgebrachte stemmen.