Samenwerking moet Heuvelrug beter beschermen tegen droogte

REGIO De provincie Utrecht en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) hebben de samenwerkingsovereenkomst ‘Heuvelrug en Flanken’ ondertekend. Daarmee willen de twee partijen de komende jaren samenwerken aan een robuuster watersysteem op en rond de Utrechtse Heuvelrug. HDSR voert het merendeel van de maatregelen uit en werkt daarbij nauw samen met de betrokken gebiedspartners.

Bert de Groot (HDSR) en Gijs de Kruif (gedeputeerde transitie landelijk gebied) tekenden de samenwerkingsovereenkomst Heuvelrug en Flanken. ,,Als we iets hebben geleerd van de afgelopen droge jaren, is het wel dat de Utrechtse Heuvelrug kwetsbaar is. Bossen, heide, vennen, landbouwgronden en landgoederen staan onder druk door droogte en klimaatverandering. Daarom werken we als provincie en HDSR samen met grondeigenaren, agrariërs, natuurorganisaties en andere gebiedspartners aan het beter vasthouden van water en het herstel van natuurlijke waterstromen. Daarnaast onderzoeken we hoe landbouw en natuur, ook onder veranderende omstandigheden, goed kunnen samengaan.”

De Utrechtse Heuvelrug is een belangrijke bron van schoon en helder grondwater. Regenwater trekt weg in de zandige bodem boven op de Heuvelrug en komt in de lagergelegen flanken als kwel weer aan de oppervlakte. Door de droogte in 2018, 2019, 2020 en 2022 vallen vennen en poelen droog en verdwijnen zeldzame planten- en diersoorten. Het herstel van natuurgebieden die afhankelijk zijn van grondwater is lastig, en ook in landbouwgebieden blijft het zoeken naar de juiste balans tussen te droog en te nat.

De maatregelen richten zich op de Utrechtse Heuvelrug zelf en de flanken ten zuidwesten daarvan: het Langbroekerweteringgebied. 

De provincie Utrecht en HDSR werken aan een robuust watersysteem waarbij alle waterfuncties voldoende water van de juiste kwaliteit krijgen, wateroverlast wordt beperkt en de biodiversiteit toeneemt. Drinkwateronttrekkingen en onttrekkingen voor industriële toepassingen blijven mogelijk en worden verantwoord gebruikt.

LANDBOUW ÉN NATUUR

De bijzondere sfeer van de parken bij de landgoederen blijft behouden. Door water vast te houden en te laten infiltreren, wordt de zoetwaterbel zoveel mogelijk op natuurlijke wijze aangevuld en herstellen kwelstromen vanuit de Heuvelrug. Via pilots onderzoeken de provincie en HDSR hoe landbouw en natuur samen kunnen gaan in een robuuster bodem- en watersysteem.

De komende jaren voeren de provincie Utrecht en HDSR de volgende maatregelen uit:
- De Pilot Blauwe Ader richt zich op een robuust en toekomstbestendig watersysteem op en rond de Utrechtse Heuvelrug. Dit is de uitvoering van het Ambitiedocument Blauwe Agenda.
- In de hoge flanken houden sprengen, beken en andere watergangen meer water vast. Daarvoor worden stuwen en infiltratievoorzieningen aangelegd.
Landgoederen worden weerbaarder gemaakt tegen klimaatverandering. Maatregelen richten zich op het vasthouden van kwel, het verbeteren van de waterkwaliteit en het tegengaan van droogte.
- De Pilot Nat landgebruik onderzoekt samen met grondeigenaren, agrariërs en natuurbeheerorganisaties hoe landgebruikers kunnen inspelen op veranderende hydrologische omstandigheden. De pilot is een praktijkvoorbeeld voor agrariërs die willen weten hoe zij hun bedrijfsvoering kunnen omzetten naar een aanpak die natuurinclusief is, kringlooplandbouw nastreeft en past bij een hoger waterpeil.
- Verder worden er maatregelen geïmplementeerd die regenwater bovenstrooms langer vasthouden en zorgen voor meer infiltratie. Een ecohydrologische modelstudie geeft meer inzicht in het watersysteem. Ook het gebiedsproces tussen Leersum en Wijk bij Duurstede krijgt verder vorm.

Het streven is dat alle maatregelen eind 2028 zijn gerealiseerd.