Zomerserie: In een fluisterboot op de Kromme Rijn: ontdek ringslangen, weidebeekjuffers en ijsvogels

WIJK BIJ DUURSTEDE Zijn enthousiasme is aanstekelijk. In een flluisterboot gidst vrijwilliger Frits Beijnink bezoekers langs de natuurvriendelijke oevers van de Kromme Rijn. Hij vertelt de mooiste verhalen, speurt naar bijzondere soorten en straalt als er plots een weidebeekjuffer of ijsvogel opduikt.

door Marijke Dekker

Na een warm welkom en een korte introductiefilm in bezoekerscentrum De Niënhof in Bunnik stappen de deelnemers aan boord van de fluisterboot. Zodra de elektromotor geruisloos aanslaat, glijdt de boot de Kromme Rijn op. Vogels blijven rustig zitten, het water kabbelt zacht langs de boot en de stilte is overal hoorbaar.

FLUISTERSTIL

 „In de volksmond heet dit nog altijd de ‘pont van het Landschap’”, vertelt Beijnink. „Ooit was het een groen, vierkant pontje waarmee boeren hun vee overzetten. Sinds 2020 varen we met deze elektrische Giethoornse punter. Wat een verschil met de oude buitenboordmotor. Toen moest je als gids bijna schreeuwen om verstaanbaar te zijn.”

NATUURVRIENDELIJKE OEVERS

De één uur durende tocht over de Kromme Rijn naar de landgoederen Rhijnauwen en Amelisweerd voert langs natuurvriendelijke oevers. Waar vroeger houten beschoeiing van paaltjes stond, lopen de oevers nu geleidelijk af in het water.

„Dat heeft gezorgd voor een enorme toename van planten, insecten en dieren”, vertelt Beijnink. „En het mooie is: je vaart hier niet alleen door prachtige natuur, maar ook door een gebied met tweeduizend jaar geschiedenis. De Romeinse Limes, de Nieuwe Hollandse Waterlinie, beide UNESCO Werelderfgoed, komen hier samen.”

Plotseling houdt Beijnink zijn verhaal stil. Aan de overkant schiet een felblauwe ijsvogel rakelings over het water. „Kijk!”, roept hij. Binnen een paar seconden is het vogeltje alweer verdwenen. „Daar doen we het voor.”

MACHTIGE RIVIER

De geschiedenis vaart voortdurend mee. ,,Rond het begin van onze jaartelling vormde de Kromme Rijn de hoofdstroom van de Rijn en daarmee de noordgrens van het Romeinse Rijk. Langs de rivier verrezen forten en wachttorens als onderdeel van de Romeinse Limes. Eeuwen later ontstond langs deze rivier de stad Utrecht en kreeg het gebied een belangrijke rol binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie.”

WEIDEBEEKJUFFER

Beijnink geniet zichtbaar. „Ik laat mensen graag zien hoe bijzonder dit gebied is. Hoe mooi de natuur is, hoeveel leven er te ontdekken valt én hoe belangrijk het is om haar te beschermen”, zegt hij, terwijl hij enthousiast een weidebeekjuffer aanwijst. „Kijk, een iconische libellensoort!”

GANSJE MET ZWANENOUDERS

Hij zit vol bijzondere verhalen. Zoals dat van een gans die opgroeide tussen zwanen. „Jaren geleden veroorzaakten ganzen veel overlast. Om de populatie te beperken werden eieren geschud, zodat ze niet meer uitkwamen. Een jongen nam nieuwsgierig een ganzenei mee naar huis, maar kreeg spijt. Hij legde het terug in het eerste het beste nest dat hij tegenkwam. Dat bleek een zwanennest te zijn. De zwanen accepteerden het jong en brachten het liefdevol groot. Later hielp de gans zelfs mee met het beschermen en begeleiden van de jonge zwaantjes. Prachtig om te zien.”

VERHALEN MET EEN LUCHTJE Aan sommige verhalen zit letterlijk een luchtje. „In de Middeleeuwen bestond er nog geen riolering”, vertelt Beijnink. „Menselijke ontlasting werd opgevangen in tonnen. De Krommerijnder – een trekschuit – vervoerde de volle, sterk ruikende zogenoemde kiebeltonnetjes vanuit Utrecht naar boeren in het Kromme Rijngebied. Die gebruikten de inhoud als waardevolle mest voor akkers en fruitteelt.”

„Bij landgoed Niënhof lag een speciale losplaats die het Boldoothaventje werd genoemd”, vertelt Beijnink. „Die bijnaam verwees met een knipoog naar het destijds bekende eau-de-colognemerk Boldoot, want de lading rook allesbehalve fris. Tegenwoordig is daar niets meer van te merken. Het haventje is nu een idyllisch, groen plekje én het vertrekpunt van de fluisterboot.”

KINDEREN? MEER DAN WELKOM!

Gezinnen met kinderen zijn van harte welkom aan boord. „Die vinden het meestal geweldig”, lacht Beijnink. „Ik vraag dan: hoe denken jullie dat schepen vroeger over de Kromme Rijn werden voortgetrokken? Vrijwel altijd zeggen ze: met een paard. Dan vertel ik dat de schipper het vaak zelf deed. Was er een vrouw aan boord? Dan trok zij mee. En waren er kinderen? Dan moesten die óók helpen. Dat vinden kinderen prachtig om te horen. Al vermoed ik dat de kinderen van toen vooral blij waren dat ze even van die stinkende kiebeltonnetjes af waren.”

UTRECHTS LANDSCHAP

Voor Beijnink is iedere vaartocht anders. „Je weet nooit wat je onderweg tegenkomt. Een ijsvogel, een ringslang, een weidebeekjuffer of een bijzonder verhaal. Dat maakt iedere tocht uniek.”

Met zo’n dertig vrijwilligers zet Het Utrechts Landschap zich dagelijks in om dit bijzondere gebied te beschermen én beleefbaar te maken.

Vaar je mee?
Meer informatie: utrechtslandschap.nl/activiteiten/excursie/kromme-rijnvaart of vvvkrommerijnstreek.nl