Het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (zoals de spoedwet officieel heet) ontworpen omdat de Noodverordening zoals deze sinds een aantal maanden in werking is, niet op lange termijn ingezet kan worden, zo stelt de Raad van State. De huidige maatregelen om verspreiding van het virus tegen te gaan missen een goede juridische basis. Noodverordeningen zijn bedoeld voor acute, lokale situaties, zoals demonstraties of voetbalwedstrijden. Niet voor een maandenlange, landelijke vorm van bestuur. 

PROTEST De spoedwet zal langer van kracht kunnen zijn, in eerste instantie voor een jaar. Deze wordt in twee weken opgebouwd en zou vanaf 1 juli van kracht moeten zijn en de noodverordeningen in 25 Veiligheidsregio’s moeten vervangen. Op het conceptvoorstel voor deze spoedwet die nu voorligt komt echter veel protest. Binnen de wet worden grondrechten op vele manieren geschonden, voor een langere periode, aldus verschillende partijen.

We hebben de klus tot nu toe met zijn allen geklaard. Laten we dat blijven doen.

Het Ministerie vroeg de Nederlandse Orde van Advocaten om een reactie. Die is het niet eens met de Raad van State over de noodzakelijkheid van deze wet. ,,[...] De NOvA plaatst vraagtekens bij de wenselijkheid en noodzakelijkheid van dit wetsvoorstel en ziet voldoende ruimte in de noodverordeningen dan wel het bestaand instrumentarium. Nieuwe wetgeving is dan ook niet nodig.” 

Hier sluit Segboer zich bij aan. ,,Ik zie veel meer in het uitrollen van voorlichtingscampagnes en toegespitste noodverordeningen, aangepast aan de situatie. We hebben de klus tot nu toe met zijn allen geklaard. Laten we dat blijven doen.”

VERLENGD De NOvA maakt zich ook zorgen over de werkingsduur en de mogelijkheid van verlenging van dit wetsvoorstel. Deze zou in theorie oneindig verlengd kunnen worden. ,,Deze maken de voorgestelde maatregelen de facto van onbepaalde tijd en zijn daarmee te lang, gelet op de diverse grondrechten beperkende bepalingen van dit wetsvoorstel.”

Daarnaast heeft de Orde van Advocaten problemen met de snelheid waarmee het Ministerie de Noodwet in wil voeren en maakt zich zorgen over de zorgvuldigheid en kwaliteit van deze belangrijke wetgeving. Als voorbeeld noemt de NOvA de strafbepaling. Straffen die zijn toegekend aan bepaalde overtredingen zijn te hoog, aldus de Orde van Advocaten. 

GRONDRECHTEN De Raad voor de Rechtspraak sluit zich bijna volledig aan bij deze zorgen. Voornamelijk over de snelheid waarmee de Noodwet opgesteld wordt. De Raad heeft bij het Ministerie aangegeven eerst meer duidelijkheid te willen over de duur van de inbreuk op grondrechten zoals ‘het recht op privacy, family life, de vrijheid van vereniging, vergadering en betoging en de godsdienstvrijheid’.

De snelheid waarmee deze wetgeving erdoor moet, volgens het Kabinet, is precies de reden voor Segboer om nu een motie in te dienen. ,,Deze wet wordt nu heel snel ingevoerd, nog voor onze volgende raadsvergadering. We moeten het dus nu hierover hebben. Onze burgemeester kan zich uitspreken via de Veiligheidsregio.”

PETITIE Behalve de NOvA en de Raad voor de Rechtspraak hebben ook de Nationale Ombudsman, Vereniging Nederlandse Gemeenten en het Nederlands Genootschap van Burgemeesters zich kritisch uitgelaten. Een petitie op internet tegen de Noodwet werd meer dan 54.000 keer ondertekend. Ook werd ruim 13.000 euro gedoneerd om een rechtszaak tegen het invoeren van de Noodwet te beginnen. Privacy First spreekt zelfs van 'staatsterrorisme'. Oppositiepartijen in de Tweede Kamer willen vooral tijd krijgen om deze wetgeving goed onder de loep te kunnen nemen. 

Is dat de wereld waarin wij willen leven? Een van angst en wantrouwen. Dat lijkt me niet.

Ook veel afzonderlijke gemeenteraden geven een signaal af. Een van hen is dus Wijk bij Duurstede, als het aan de VVD ligt. Segboer verwacht bijstand uit de andere fracties. Jos Soons van Duurzaam Wijk heeft de motie al ondertekend en ook D’66 en Wijk Nu hebben positief gereageerd, aldus Segboer. ,,Ik heb een heel goed gevoel over deze motie.”

TWEE JAAR CEL Invoering van de wet zou verstrekkende gevolgen hebben voor de inwoners van Wijk bij Duurstede, aldus Segboer. ,,Even heel cru gezegd, deze wet maakt het mogelijk om iemand die zijn moeder knuffelt op haar verjaardag voor twee jaar de cel in te gooien. Is dat de wereld waarin wij willen leven? Een van angst en wantrouwen. Dat lijkt me niet.” 

De noodwet is een ramp voor de democratie, aldus Segboer. ,,De democratische controleerbaarheid is minimaal. Het is echt iets verschrikkelijks. Veel meer schadelijke beuken kun je niet uitdelen. Grondrechten worden opzij gezet. Die zijn er niet voor niks. Ook in tijden van crisis.”

WETENSCHAPPERS Ook wetenschappers laten zich uit over dit onderwerp. Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, zei tegen deVolkskrant dat de gemeenteraad meer zeggenschap terug moeten krijgen. ,,De noodverordeningen die nu van kracht zijn, kunnen niet zonder meer blijven gelden. De proportionaliteit van de veiligheidsinperkingen gaat weg nu de crisis minder nijpend is. Daarom moet je de democratie herstellen en gemeenteraden en de Eerste en Tweede Kamer erbij betrekken.”

In plaats daarvan stelt minister Hugo de Jonge in de spoedwet juist voor ministers ruime bevoegdheden te geven zonder dat Kamerleden of gemeenteraadsleden inspraak hebben. ,,Deze vergaande bevoegdheden scheppen een gevaarlijk precedent voor machtsuitbreiding van de ministers. De gemeenten, die niks te vertellen hadden, zouden in dit stadium bevoegdheden terug moeten krijgen in de vorm van lokale noodverordeningen.”

Er zijn ook wetenschappers die voorstander zijn van het voorstel. Zij wijzen er vooral op dat de huidige situatie niet houdbaar is, omdat er geen wettelijke basis is voor de maatregelen zoals die nu gelden. Maar daar zijn de meningen dus over verdeeld. 

RAAD Vanavond behandelt de gemeenteraad in Wijk bij Duurstede de motie, zoals ingediend door Serge Segboer. De vergadering is voor iedereen te volgen via de livestream op de website van de gemeente. 

door Agnes Corbeij

Ankie Meutgeert
Foto: Ankie Meutgeert
Serge Segboer